Wat is mulch en waarom zou je het toepassen in de moestuin?

Meer en meer hoor je moestuinvrienden praten over 'mulch' of 'mulchen'.  Mul ... wat ?!  Mulchen is een techniek in de tuin die vaak gerelateerd wordt aan permacultuur.  In de permacultuur maken tuinders een leefomgeving op een manier die voor mens en dier ecologisch duurzaam en stabiel is.  Meer over permacultuur in een later artikel.  Mulchen werd tot voor kort vaak scheef bekeken door de traditionele moestuiniers maar wint door zijn vele voordelen steeds meer aan populariteit.  In dit artikel kom je meer te weten over deze techniek met zijn vreemde naam.  Voor de mensen die nu al miljoenen slakken voor de ogen zien,  lees toch maar even verder ... en vooral probeer het eens. 

Mulch of mulchen is kort gezegd: de bodem toedekken met organisch materiaal.  Vaak wordt stro gebruikt.  Maar voor mensen die geen stro hebben of deze moeilijk tot in de moestuin kunnen brengen is er goed nieuws.  Je kunt ook mulchen met andere materialen zoals grasmaaisel, hennepvezel, miscanthus, compost, hooi, kruiden (brandnetels of smeerwortel), groenafval, jong snoei-afval, ...  Hoe dik die laag moet zijn hangt af van het materiaal waarmee je mulcht en lees je verder in dit artikel.

De bodem bedekken heeft het grote voordeel dat het water weinig tot niet uit je moestuin grond verdampt, je grond blijft vochtiger en je moet in de zomer minder met water zeulen.  Ook de gevreesde onkruidzaden in de moestuin hebben niet de kracht om doorheen je mulchlaag te groeien. Als er toch nog onkruidzaden ontkiemen, zullen je ze met gemak kunnen uitrekken omdat ze lang en slungelig zullen zijn. Je moet dus veel minder door de knieën en rug om onkruid te wieden.

Naast deze twee voordelen komt nog een voordeel dat er voor mij uitspringt. Waar de mulchlaag de bodem raakt komen bodemdieren smullen van deze laag die zichzelf ontbindt. Duizenden bodemorganismen per m2 verwerken de laag mulch tot hapklare brokjes voor je planten. Een regenworm doet zich te goed aan de laag grasmaaisel, achteraan zijn lichaam komt humus. Hapklaar goud voor je moestuin planten. Humus maakt je bodemstructuur ook sponsachtig en kruimelig van structuur en vermijdt bodemerosie. Je krijgt met andere woorden top moestuingrond. 

'Altijd', zou je kunnen zeggen.  Het is minder aan te raden in periodes dat je grond zich moet opwarmen, bijvoorbeeld in de vroege lente.  Ik hou er geen rekening mee.  Mijn teelten zijn twee weken later dan mensen die niet mulchen maar door de goede voedingsbodem, haal ik dat later wel weer in. !! Het is heel belangrijk dat je je mulch aanbrengt op vochtige grond.  De regen heeft tijd nodig om door de laag mulch te sijpelen en je moestuin zou kunnen afzien van de dorst.

Sta je voor de start van een nieuwe moestuin of een moestuinbed, dan is de makkelijkste manier om grote stukken karton te verspreiden die je goed bevochtigt.  (Onze kartonnen verpakking van bestellingen is gifvrij en lijmvrij en hiervoor ideaal). Het karton zal het onkruid verstikken en de wormen zullen feesten door al het organisch materiaal in je gestikt onkruid om te zetten in humus.  En humus ... dat is het bruine goud van de moestuin.

Stro kan je vinden bij boeren of sommige tuincentra. Volgens de regio waar je woont is het makkelijker of goedkoper om stro te kopen. Voor een moestuinier met een kleine tuin, laat ons zeggen kleiner dan 100m2, kan je enkele kleine geperste balen kopen die makkelijk in de koffer van je wagen passen. Die kosten je ongeveer 2 euro per stuk, dus voor 10 euro kan je al heel wat doen. De balen zijn geperst dus wanneer je ze losmaakt krijg je veel volume. Een laag stro van 15cm volstaat. Deze laag heeft een jaar nodig om te verteren. Kijk bij voorkeur uit naar bio stro.

Net als stro kun je hooi massaal vinden bij je lokale boer in grote of kleine hoeveelheden. De prijs is iets hoger (rond de 3 euro voor een kleine baal). Veel boeren ontvangen subsidies om bloemenweiden te zaaien. Ze kunnen het hooi niet gebruiken voor hun dieren omdat er giftige zaden kunnen inzitten. Dus zijn ze maar al te blij al je er hun van verlost. Hooi is zachter als stro en verspreid zich dan ook makkelijker. Ook ontbindt hooi sneller dan stro. Start je dus pas te mulchen in het voorjaar, gebruik dan eerder hooi (of grasmaaisel) dan stro. Mochten er nog zaden in het hooi aanwezig zijn is dat geen probleem wanneer je de grond permanent afdekt. 15cm hooi mulch verdwijnt in minder dan 6 maanden. 

Je kunt ook RCW gebruiken, de afkorting van het Engelse Ramial Chipped Wood. RCW bestaat uit jonge, verse takken en twijgen van bomen en struiken die worden versnipperd. Het is een bijzonder waardevolle mulch voor de moestuin, omdat het niet alleen de bodem bedekt, maar ook het bodemleven, de humusvorming en vooral het schimmelleven stimuleert.
Afhankelijk van waar je woont, kun je RCW soms gemakkelijk en goedkoop vinden. Zo kun je informeren bij een professionele snoeier, boomverzorger of tuinvereniging. Jong snoeihout moet immers vaak worden afgevoerd en kan na versnippering uitstekend in de tuin worden gebruikt.
Een mulchlaag van ongeveer 5 cm RCW is meestal voldoende. Een veel dikkere laag is niet nodig en kan, zeker wanneer het materiaal erg fijn is, minder luchtig worden. Voor RCW wordt bij voorkeur jong hout van loofbomen en struiken gebruikt. Ook naaldhout kan worden verwerkt, maar voor klassieke RCW geniet loofhout de voorkeur.
Let op: gewoon hakselhout is niet hetzelfde als RCW. Hakselhout kan ook dikkere takken en ouder hout bevatten en verteert daardoor doorgaans trager. Het is bijvoorbeeld heel geschikt voor tuinpaden. RCW bestaat specifiek uit jong tak- en twijghout en is daardoor bijzonder interessant als mulch en bodemverbeteraar.

Heb je bomen in je tuin, verzamel dan de bladeren in de herfst en leg ze op je moestuin bedden. Heb je grote bladeren zoals deze van esdoorn, plataan of kastanje (die heel traag verteren), rij er dan eens over met je grasmachine. Ze zullen hapklaar zijn voor de wormen in je tuin en ook minder snel wegwaaien in de herfst. Je slaat dus twee vliegen in een klap. Je bent van je rondslingerende bladeren af en je kunt nog eens je gras maaien. De combinatie is een mulchlaag die voldoende koolstof en stikstof aan je moestuin zal geven. Stoffen die je moestuin planten in het voorjaar heel erg nodig hebben. Geen bomen in je tuin? Weer hetzelfde recept. Maak een wandeling in je buurt en maak een praatje met eigenaars van tuinen met bomen. Die je met open armen zullen ontvangen als ze weten dat jij hun bladeren zult meenemen.

Veel moestuiniers zaaien groenbemesters in het begin van de herfst of in het begin van de lente. Groenbemesters helpen de bodemstructuur te verbeteren én brengen ook voedingsstoffen in de grond voor toekomstige gewassen. Wanneer je de groenbemesters maait voor ze in bloei gaan heb je massa's organisch materiaal om te mulchen. Werkt mulch nooit in, leg het altijd bovenaan. Niet inwerken is ook minder werk :)

Niets gaat verloren uit de tuin. Aarzel niet om alle schillen, om het even van wat, op je moestuin bedden te gooien. Ik gebruik zelfs schillen van mijn citroen in kleine stukjes. Vind je het er niet mooi uitzien. Verstop ze onder de mulchlaag. Ze zullen de slakken die toch in iedere moestuin aanwezig zijn vermaken, op die manier laten ze je groenten met rust. 

Miscanthus, ook wel olifantsgras genoemd, is een heel fijn materiaal om als mulch in de moestuin te gebruiken. Leg een laag van ongeveer 5 cm dikte. De fijngehakselde stengels vormen een nette, stevige bodembedekking die de bodem beschermt tegen uitdroging en onkruid minder kans geeft om te groeien. Een groot voordeel van miscanthus is dat het langzaam verteert. Daardoor blijft de mulchlaag vrij lang liggen en hoef je hem minder snel aan te vullen. Tijdens het verteren wordt er geleidelijk organische stof aan de bodem toegevoegd. Bovendien is miscanthus licht en gemakkelijk uit te strooien tussen je groenten, aardbeien, kruiden en andere planten.

Wil je het zelf eens proberen? In onze webshop vind je miscanthus strooisel, kant-en-klaar om als mulchlaag in je tuin te gebruiken.

Karton is heel makkelijk te vinden. Ga bij je lokale fietsmaker, groentenboer of electrozaak. Probeer ongebleekt, niet bedrukt karton te vinden. Het karton van onze pakketten is gif- en lijmvrij en ideaal om te gebruiken als mulch. De regenwormen zijn gek op karton. Je kunt het karton best vastleggen met tegels of stenen, dit zal vermijden dat het wegwaait. Wanneer je een droge herfst of winter verwacht, giet je het karton ook best voldoende nat wanneer je het aanbrengt. Zo kan de ontbinding van het onkruid en het karton door de wormen meteen beginnen. Je kunt het karton ook nog bedekken met een laag grasmaaisel, zo maak je een heerlijke lasagne voor je wormen. Zonder grasmaaisel is karton ook ideaal voor je wortelgewassenbedden waar je rechtstreeks in zaait. Je kunt het karton verwijderen en meteen omwoelen en zaaien.

Ook hennepvezel is heel geschikt als mulchmateriaal. Het vormt een lichte en luchtige laag rond je planten die helpt om vocht in de bodem vast te houden en de groei van onkruid af te remmen.

Breng een laag van ongeveer 2 tot 3 cm aan op een onkruidvrije bodem en maak de hennepvezel daarna goed nat. Zo neemt het materiaal water op en blijft het beter op zijn plaats. Na verloop van tijd breekt de hennep af en draagt het organische materiaal bij aan de bodem.

Hennep is bovendien een hernieuwbare grondstof en daardoor een interessante keuze voor wie op zoek is naar een natuurlijke mulch. Ons hennepstrooisel is gemaakt van biologisch geteelde hennepvezels en is meteen klaar voor gebruik in de moestuin. We hebben ook hennepdoek, ideaal om een moestuinbed met vaste planten te mulchen. Denk bijvoorbeeld aan kleinfruit of aardbeien.

Hét grootste argument tegen mulchen, lees het overal in iedere moestuingroep op FacEbook: "Mulchen stimuleert de voortplanting van 'die slijmerds die al onze groenten opeten" (slakken). Maar je moet één ding goed weten. Slakken zijn als haaien in de zee. Ze voeden zich hoofdzakelijk met vegetatie dat zich begint te ontbinden. Na inname en vertering van die deels ontbonden vegetatie kakken/poepen ze en voeden ze je moestuin. Weet dat hun aanwezigheid onmiddellijk roofdieren zal aantrekken. Vogels zijn er dol om rond te huppelen in je mulch op zoek naar tal van schelp- en weekdieren. Je groenten worden met rust gelaten. In de herfst zullen padden, grote liefhebbers van slakken zich schuilhouden onder de mulch tegen de vorst. Wanneer je het geluk hebt om egeltjes te hebben in de moestuin, vergeet dan niet om in een hoek van de moestuin wat taken en bladeren te gooien. De familie Egel in je tuin zal je slakken populatie vanzelf reguleren.