Deze kalender is bedoeld voor beginnende en ervaren moestuiniers die willen weten wat ze kunnen oogsten en zaaien in september.

September is de maand van de overvloed in de moestuin. Je plukt nog volop tomaten, courgettes, bonen en kruiden, terwijl de eerste herfstgroenten al klaarstaan. Tegelijk is september is een cruciale maand om de basis te leggen voor een succesvolle herfst- en wintermoestuin. In september start je met zaaien van spinazie, rucola, veldsla en plant je winteruien, zodat je ook in de koude maanden blijft oogsten. Een najaar beurt zaaien gebeurt het best begin september omdat de grond nog warm is en de zaden zo sneller zullen kiemen. ik gebruik persoonlijk zoveel mogelijk biologische zaden. Vroeger dacht ik dat het niet zoveel uitmaakte zolang ik maar geen kunstmest of bestrijdingsmiddelen gebruikte. Maar toen dacht ik aan de vele hectaren land dat bij niet biologische zaden zaadwinningsprojecten wél bespoten wordt.

In deze moestuin kalender voor september zie je in één oogopslag wat je nu nog kunt zaaien in september, wat je kunt oogsten en bewaren, wat er nog uit je voorraad komt en welke vaste planten je nu al een plekje kunt geven. Je zou het niet denken met al die groenten in de tuin maar augustus en begin september zijn heel belangrijke maanden voor het zaaien en planten in de moestuin. Ook kun je in september al pootgoed en vaste planten als rabarber planten voor de oogst in de volgende jaren.

Voor een goede bodemvoorbereiding kan organisch materiaal zoals compost of mest door de grond worden gewerkt.

Lees verder voor alle tips en adviezen voor zaaien in september. Ideaal als praktische leidraad voor je moestuin in september. Gewassen zaaien in het najaar is een krachtig moestuinwapen om in het volgende seizoen te kunnen genieten van een vroege oogst. En het mooie is: zaaien in september betekent ook onthaasten. Even vertragen, met je handen in de aarde. Precies waar Plukkers voor staat.

Legenda
🏠 In huis · 🪟 Serre/kas · 🪏 Buiten

Het klinkt logisch maar bladgewassen zijn groenten waarvan het blad wordt gegeten.

• 🪟🪏 Rucola *(normale en winterteelt)* – groeit snel en houdt van de koelte van de nazomer. In de serre verleng je het seizoen, buiten heb je nog weken malse blaadjes.

• 🪏 Spinazie *(herfstteelt)* – zaai brede rijen in de volle grond voor een stevige herfst- en vroege winteroogst. Kies rassen geschikt voor herfstteelt.

• 🪟 Veldsla *(koud glas laat)* – zaai nu in de serre/kas voor frisse, knapperige blaadjes in de winter. Perfect als sla-basis of om te mengen met rucola en spinazie.

• 🪏 Paksoi – ideaal om in september direct te zaaien, net als andere bladgewassen zoals mosterdblad en mesclun. Paksoi groeit snel en is geschikt voor zowel de volle grond als in een bak.

• 🪏 Winterpostelein – een uitstekende keuze voor herfst- en winterteelt. Winterpostelein kan laat in het seizoen gezaaid worden en levert tot diep in de winter verse blaadjes.

Tip: Zaai bladgewassen in september liever wat dichter op elkaar en oogst ze jong als pluksla of babyblad. Zo vermijd je dat ze nog doorschieten in een warme nazomer. Gebruik gerust een bak (moestuinbak) om bladgewassen te zaaien; dit maakt het onderhoud makkelijker en voorkomt overwoekeren. Let er bij het zaaien op dat de bodem voldoende voedingsstoffen bevat, zeker bij vervolgteelten. Bemest indien nodig wat bij zodat je bladgewassen goed kunnen groeien en je een gezonde oogst krijgt.

Extra tip : Vul je zaaigeul of zaaigat op met wat zaai- en stekgrond. In bemestte grond kunnen je zaden verbranden en zaaigrond is nog altijd de perfecte omgeving voor zaadjes die moeten kiemen. 

• 🪟 Bloemkool (weeuwenteelt onder glas) – vroeg zaaien in september voor een extra vroege oogst in het nieuwe seizoen. Geschikt ras kiezen is hier cruciaal.

• 🏠 Tuinkers (kiemgroenten) – razendsnel resultaat op de vensterbank. Ideaal om de salade of boterham te pimpen in de maanden dat buiten alles wat trager gaat. Kiemgroenten bevatten de moedermelk van de plantjes en zijn daarom heel voedzaam.

• 🪟 Radijsjes  kunnen elke twee weken opnieuw worden gezaaid voor een doorlopende oogst.

• 🪏 Tuinboon *(zeer vroege teelt)* – in je moestuin kun je nu al tuinbonen zaaien. Ze overwinteren als jonge plantjes en geven extra vroege oogst in het voorjaar. Ook andere peulgewassen, zoals peultjes en sugarsnaps, kun je nu zaaien; deze laten hun eerste bloemen vaak al vroeg in het voorjaar zien, waarna ze snel in productie komen. Erwten en tuinbonen kunnen tegen lichte vorst. Bij kouder als -3°C is een vliesdoek aangeraden.

Let op: op zware of erg natte grond wacht je beter tot het vroege voorjaar. Tuinbonen houden niet van kletsnatte voeten in de winter.

• 🪏 Stengelui (winterteelt) – zaai in de vollegrond voor fijne stengels in de vroege lente.

• 🪏 Pootuien (winterteelt) – plant winteruien op een luchtige, niet te natte plek. Ze starten rustig op en geven een vroege oogst volgend jaar. Je kunt deze ook als vroege stengelui oogsten.

• 🪟 Peterselie (herfst- en winterteelt) – peterselie kan goed tegen kou en groeit traag door. In de serre/kas heb je bijna de hele winter verse takjes om te plukken.

Tip : combineer je nazomerzaai van bladgewassen en kruiden met een beetje extra compost of bladmulch. Zo blijft de bodem actief, vrij van onkruid en droogt hij minder snel uit bij een warme nazomer.

Naast het zaaien van groenten is september ook een uitstekende maand om bloemen te zaaien.

September is een prima maand voor aanplant van eetbare vaste planten. De grond is nog warm, er valt regelmatig regen en de planten kunnen nog goed inwortelen voor de winter. Vooral kleinfruit en aardbeien voelen zich nu thuis.

🍓 Aardbeiplanten

• Nieuwe bedden aanleggen of oude verjongen.
• Plant op een luchtige, zonnige plek en geef een mulchlaag tegen onkruid.
• Gebruik sterke, virusvrije planten voor een goede start.

🍇 Kleinfruit

• Frambozen, bramen en trosbessen in pot kun je nu al planten.
• Kies een zonnige, beschutte plek en zorg voor goede steun bij klimmers.
• Werk voor het planten wat compost in de bovenlaag voor een zachte start.

🍎 Fruitbomen in pot

• Appel-, peren- of pruimenbomen in container kun je in september al uitplanten.
• Blote-wortelbomen laat je nog even wachten tot later in de herfst/winter.
• Vergeet een stevige boompalen en boomband niet om windschade te voorkomen.

Plukkers tip: plant vaste planten iets hoger dan de omliggende grond en mulch rond de voet. Zo voorkom je natte voeten in de winter en hou je de bodem actief.

Verbazingwekkend wat je in september nog allemaal vers uit de tuin kunt halen mits de juiste teelt. In september kun je laten zien wat er allemaal nog geoogst kan worden; de tuin biedt vaak een volle oogst waar je volop van kunt genieten. Dit is de maand waarin zomer- en herfstgewassen elkaar overlappen. Combineer wat nu vers komt met je voorraad en je eet makkelijk het hele jaar uit eigen tuin.

Tip: presenteer een deel van je oogst op tafel voor een gezellige en natuurlijke sfeer tijdens het eten.

Extra tip : Ik plan mijn moestuin altijd op basis van dit gedeelte van de zaaikalender. De eerste savooikool wil ik vanaf september, niet in juli. Ook al is savooikool gegaard in de kolen van je barbecue ook superheerlijk. 

• 🪏 Andijvie (zomer, herfst/winter)
• 🪏 Prei (zomer / vroege herfst)
• 🪏 Rucola (normale teelt)
• 🪏 Bleekselder / selder (zomer)
• 🪏 Sla (zomerteelt)
• 🪏 Spinazie (herfst)
• 🪏 Veldsla (volle grond)
• 🪏 Warmoes / snijbiet

• 🪏 Andijvie (zomer, herfst/winter)
• 🪏 Prei (zomer / vroege herfst)
• 🪏 Rucola (normale teelt)
• 🪏 Bleekselder / selder (zomer)
• 🪏 Sla (zomerteelt)
• 🪏 Spinazie (herfst)
• 🪏 Veldsla (volle grond)
• 🪏 Warmoes / snijbiet

• 🪏 Knoflook (einde van de bewaarteelt)
• 🪏 Knolvenkel (herfst vroeg / herfst laat)
• 🪏 Pastinaak (normaal)
• 🪏 Rode biet (zomer/herfst) - tip : jonge kleine bietjes zijn heeeeeerlijk. 1 zaadje van rode biet is een clustertje van een paar bieten. Dus ik dun altijd wat bietjes uit als ze een pingpongbal groot zijn. Dat geeft mijn gezin heel vroeg zelf gekweekt en lekker eten. 
• 🪏 Stengelui (zomer- en herfstteelt)
• 🪏 Ui / ajuin (zaaiui, bosui)
• 🪏 Wortel (zomerteelt)
• 🪏 Aardappelen (middellate rassen)

• 🪏 Aubergine
• 🪏 Augurk
• 🪏 Courgette (vroeg en laat)
• 🪏 Komkommer – In september produceren komkommers vaak nog overvloedig. Let op de verzorging, zoals het regelmatig verwijderen van aangetaste bladeren en het voorkomen van meeldauw.
• 🪏 Maïs
• 🪏 Paprika
• 🪏 Peper
• 🪏 Pompoen
• 🪏 Tomaat
• 🪏 Doperwten (laatste oogst)
• 🪏 Snij- en prinsessenbonen (struik en staak)

• 🪏 Bloemkool (zomer/herfst)
• 🪏 Boerenkool (vroege herfst)
• 🪏 Koolrabi (zomer/herfst)
• 🪏 Raap
• 🪏 Radijs (zomer/herfst)
• 🪏 Rode kool (herfst)
• 🪏 Savooikool (herfst)
• 🪏 Spruitkool / spruiten (zomerteelt)
• 🏠 Tuinkers
• 🪏 Witte kool (herfst)
• 🪏 Diverse kruiden: basilicum, bieslook, dille, dragon, kervel, koriander, munt, peterselie, rozemarijn, salie, tijm (nog veelal vers te oogsten).

Een filmpje uit de oude doos waar je mijn moestuin toon in september 2016, mijn derde moestuinjaar : 

Heb je je groenten goed bewaard, dan kun je naast wat je nu nog oogst ook eindeloos putten uit je voorraad in september. Vers heeft altijd voorrang – we gaan geen verse spinazie invriezen als we nog uit de tuin kunnen plukken – maar een goed gevulde voorraadkast geeft rust.

Tip: Gebruik Veenmanskisten om geoogste groenten uit de tuin overzichtelijk en langer te bewaren. Zo blijven voedingsstoffen behouden en kun je optimaal profiteren van je oogst.

• Bladgewassen – voldoende aanwezig in koude kas, serre of op de vensterbank (bv. veldsla, spinazie, snijbiet).
• Broccoli – vaak al in de diepvries als roosjes.

• Doperwten – diepvries
• Sluimererwten – diepvries
• Ui / ajuin – als bewaarui
• Knoflook – als bewaarteelt
• Sjalot – als bewaarsjalot
• Aardappelen – als bewaar-aardappel, koel en donker opgeslagen

• Vruchtgewassen – in september vaak nog volop vers in de tuin (tomaat, courgette, paprika, komkommer, pompoen …). Overschotten verwerk je tot saus, soep of inmaak.
• Kruiden – een deel is vers beschikbaar, een deel heb je al gedroogd (tijm, oregano, munt, dragon, bieslook, dille, koriander, peterselie, basilicum, rozemarijn, salie …).

Tip: voorzie één plank in je keuken of kelder als “moestuinplank”: weckpotten met bonen, tomatensaus, augurken, gedroogde kruiden en ingevroren blokjes pompoen of knolselder. Zo blijft je werk uit de tuin zichtbaar én wordt het ook effectief opgegeten.

September is hét moment om rucola, spinazie en veldsla te zaaien. Veel bladgewassen kunnen al binnen een paar weken na het zaaien geoogst worden. Wacht je te lang, dan krijgen de plantjes te weinig daglicht en blijft de groei achter. Zaai in etappes om langer te kunnen oogsten.

Haalt een gewas niks meer op? Ruim het op en laat het bed niet kaal achter. Zaai een groenbemester of leg een laag mulch (miscanthus, stro, grasmaaisel of hennepvezel). Groenbemesters zijn gewassen die worden gezaaid om de bodemstructuur te verbeteren en de grond te verrijken met voedingsstoffen

Rooien doe je bij voorkeur bij droog weer. Laat de aardappelen kort aan de lucht drogen (maar niet in volle zon) en bewaar ze daarna donker en koel. Heb gebeurt wel eens dat je met je spitriek of spade een aardappel halveert of doorprikt. Ik hou alle beschadigde knollen apart – die eten we eerst op. 

Knip nieuwe bloemetjes weg en top tomatenplanten af. Zo gaat de energie naar de vruchten die er al hangen. Haal halfrijpe vruchten eventueel binnen om ze na te laten kleuren, vooral als de nachten kouder worden. Eén maal vorst en het is game over. Hou dus het weerbericht in de gaten. 

Zelfs als je netjes zaait, komt er vaak te veel op. Jonge plantjes steken al snel de kop op na het zaaien. Dun tijdig uit en gebruik de uitgehaalde plantjes als microgroen in de salade. De overblijvende planten groeien dan alvast uit tot stevige rozetten.

Wil je in herfst en winter blijven oogsten, maak dan nu al bedden vrij voor spinazie, veldsla en winteruien. Werk wat rijpe compost in en markeer duidelijk waar je wat gaat zetten. Zo zaai je niet “ergens tussendoor”, maar echt gericht.

Loop je kisten met aardappelen, uien, sjalot en knoflook regelmatig na. Uit eigen ervaring weet ik hoe belangrijk het is om de voorraad regelmatig te controleren. Haal rotte of beschadigde exemplaren eruit en gebruik alles wat begint uit te lopen snel op. Zo voorkom je dat één rot exemplaar de rest besmet.

September is ideaal om nog een grote knipbeurt te doen bij tijm, oregano, munt, dragon, bieslook en peterselie. Droog ze of vries ze in porties in, dan heb je in de winter ook nog eigen kruiden bij de maaltijd. Ik bind mijn kruiden in bundeltjes op en hang ze in mijn schuur te drogen. Na een paar weken kun je de gedroogde kruiden makkelijk van de steeltjes doen en bewaren voor je hartverwarmende gerechten in de herfst- en wintermaanden. 

Kies een paar sterke planten van bijvoorbeeld sla, bonen of kruiden en laat die volledig afrijpen. Oogst de zaden, droog ze goed en bewaar ze koel en donker. Zo bouw je je eigen zaadvoorraad op, aangepast aan jouw tuin.

September is hét moment om te noteren welke rassen top waren en welke tegenvielen. Of misschien heb je zelf Schrijf kort op wat je volgend jaar anders wilt doen. Je 'toekomstige zelf' in het voorjaar zal je dankbaar zijn. Deze aantekeningen zijn bovendien handig om volgend voorjaar snel te kunnen plannen en verbeteringen door te voeren.

Kortom: september is genieten én voorbereiden tegelijk. Je plukt de rijkdom van je zomerteelt en legt tegelijk de basis voor een volle herfst- en wintermoestuin.

Meer dan je denkt! In september kun je nog verrassend veel zaaien, vooral als je kiest voor gewassen die geschikt zijn voor de nazomer en herfst.

In september zaai je vooral bladgewassen en winterteelten:

• 🪟🪏 Rucola

• 🪏 Spinazie (herfstteelt)

• 🪟 Veldsla (koud glas)

• 🪟 Bloemkool (weeuwenteelt onder glas)

• 🏠 Tuinkers op de vensterbank

• 🪏 Stengelui en pootuien als winterteelt

• 🪏 Tuinbonen voor een extra vroege oogst

Kies rassen die expliciet geschikt zijn voor herfst- of winterteelt.

Voor zomergroenten als courgette of tomaat wel, maar voor herfst- en wintergroenten zeker niet. Het najaar biedt juist veel mogelijkheden voor de moestuin: je kunt nu nog bladgewassen, winteruien, tuinbonen en veldslä starten. En het is een topmoment om alvast fruitstruiken en aardbeien te planten.

Winteruien en knoflook plant je meestal van half september tot november, afhankelijk van je bodem en klimaat. Op lichte, goed drainerende grond kun je al vroeg starten, op zware of natte grond wacht je beter tot oktober zodat de teentjes niet wegrotten. Tijdens een warme nazomer wacht je het best. Knoflook die te warm groeit, maakt één grote teen aan en vorm geen mooie bol met meerdere teentjes. 

Rooien doe je het liefst bij droog weer. Laat de knollen kort nadrogen op de grond of in kratten op een luchtige plek, maar niet in volle zon. Bewaar ze daarna donker, koel en droog. Verwijder beschadigde aardappelen – die gebruik je het eerst, ze bewaren minder goed.

Kijk kritisch naar gewassen die nauwelijks nog opbrengst geven (oude sla, doorgeschoten planten, uitgeputte bonen). Ruim die op en gebruik die bedden voor je spinazie, veldsla, winteruien en rucola. Eventueel kun je ook een deel van een aardappelbed al rooien om plaats te maken.